lesgeven

Lesgeven is een natuurlijk proces van communicatie waarbij iemand die een bepaalde vaardigheid heeft verworven, meestal door een combinatie van talent, discipline en ervaring, anderen, die nog maar net begonnen zijn, begeleidt, helpt, stimuleert en eventueel beoordeelt.

Leraren hebben in de meeste gevallen een opleiding nodig in het overbrengen van informatie omdat ze kennis overdragen binnen een vakgebied  waarin niet reeds de nodige vaardigheden zitten opgesloten die overeenkomen met die overdracht.  Hierdoor  moeten er hulpmiddelen gevonden worden, lestechnieken, om toch tot de illusie van enige overdracht te geraken. Lesvakken op scholen, zoals exacte vakken, beschouwingsvakken of talen kennen in zichzelf niet die ingrediënten die een vak als tekenen wel in zich heeft zoals communicatie, vormanalyse, abstractie en deadlines.

Een simpel, vereenvoudigend voorbeeld verheldert dit. Een uitzonderlijk talent in voetbal zal niet de motivatie voelen om de opleiding voetbalcoach te willen gaan volgen maar zal zich geheel richten op zijn capaciteiten al voetballer. In zijn carrière zal hij zoveel kennis, talentontwikkeling en ervaring opdoen dat hij op een gegeven moment wellicht alsnog de drang zal ontwikkelen om deze kennis over te dragen.  Dan wordt hij coach of trainer.

Een voetballer kan deze ontwikkeling binnen 10 tot 20 jaar ondergaan.

Vakken als muziek, tekenen of filosofie vereisen een langere periode van ontwikkeling.  Het zijn geen ‘specifieke kennis’-vakken.

Het is een vreemde zaak dat er aankomende docenten worden opgeleid in dit soort vakken waarbij ze leren kennis over te dragen op anderen waarover ze zelf nauwelijks en zeer zeker onvoldoende beschikken. Uit ervaring kan ik beamen dat een prachtig en belangrijk vak als tekenen op middelbare scholen met weinig kennis, animo en spirit gegeven wordt.

Een vak dat de mogelijkheid biedt om jeugd en jongeren op een spannende wijze zich te laten ontwikkelen in analytisch kijken, onafhankelijk waarnemen, visualiseren, verbeelding, abstraheren en creatief handelen wordt hiervoor nauwelijks of niet gebruikt.

Als je werkelijk talent hebt in een muzisch vakgebied peins je er, net als die voetballer, niet over om leraar in dat vak te worden.  Met ambitie, innerlijke drang, talent,  en idealisme stort je je in de wereld van de kunst. Je gaat keihard werken om de vruchten van je talent en innerlijke noodzaak te kunnen tonen aan anderen.  Pas velen jaren later, nadat je enige malen een glimp van het mysterie van het ontstaansproces van kunst hebt weten te ontwaren en vervolgens zelfs in staat bent de aard van dit soort processen enigszins in woorden te kunnen vangen, pas dan is er de drang om jongeren te gaan begeleiden in hun ontwikkelingen. Deze begeleiding staat diametraal op de kunstmatige didactiek van lesprogramma’s maar verloopt volgens een natuurlijke en effectieve weg. Dit kun je niet leren. De meest noodzakelijke eigenschappen over welke de docent dient te beschikken zijn niet aan te leren. De docent dient authentiek te zijn op basis van inzichten in de materie en niet gestuurd te worden door kunstmatige methodes van overdracht.

Indien we er van uit gaan dat we docenten kunnen opleiden zonder acht te slaan op de authentieke eigen ontwikkeling van diens oorspronkelijke talent kan het resultaat alleen maar zijn dat de verkeerde, de weinig inspirerende lui voor de leerlingen komen te staan, die  prachtige, muzische vakken zoals tekenen of muziek als opgewarmde, hapklare brokken serveren waarbij alle fascinatie, alle verwondering en alle genieting verloren gaan.

Kunst is geen afgebakend overzichtelijk vak dat je met een methode vervolgens kunt overbrengen. Het is meer een dynamisch veranderlijk proces waarin alle ingrediënten liggen opgesloten van het menselijke leven. Communicatie, psychologie, filosofie, talent, vakmanschap, liefde voor de zaak, inzicht in het beeldend mechanisme van vorm etc. etc.

Het is aan te raden, alvorens les te gaan geven, eerst 30 jaar intensief met ‘kunst’ in de breedste zin van het woord bezig te zijn. Dan is er een kans dat je net op het juiste moment met de juiste toon de meest gunstige aanwijzing geeft aan een cursist.

Komt het contact niet van binnenuit, dan is er veel kans dat het obligate opmerkingen zijn waar de cursist eigenlijk niets aan heeft.